ਪਰੈਂਕ — ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਤੱਕ
ਪਰੈਂਕ — ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਤੱਕ
ਅੱਜ ਦਾ ਯੁੱਗ ਤਕਨੀਕੀ ਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਨਵੇਂ–ਨਵੇਂ ਟ੍ਰੈਂਡ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟ੍ਰੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ “ਪਰੈਂਕ” ਹੈ — ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਹਾਸੇ ਲਈ ਠੱਗਣਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਰੈਂਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੀ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਪਰੈਂਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਪੱਖ
ਪਰੈਂਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਛੋਟੇ–ਛੋਟੇ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਪਰੈਲ ਫੂਲ ਦੇ ਦਿਨ ਹਲਕੇ–ਫੁਲਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਏ ਹਾਸੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਪਰੈਂਕ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਸਣ–ਹੱਸਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ–ਜਿਵੇਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਪਰੈਂਕ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਲੰਘਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਪਰੈਂਕ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰੂਪ
ਯੂਟਿਊਬ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ, ਟਿਕਟੌਕ ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਪਰੈਂਕ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੇਂ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਈਕਾਂ ਤੇ ਫਾਲੋਅਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ, ਡਰ ਜਾਂ ਜਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਬੇਗੁਨਾਹ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੇ ਪਰੈਂਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਕੂ ਬਣਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਡਰ ਦਿਖਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਲ ਬੇਅਦਬੀ ਭਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਤੋਹੀਨ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਸਰ
ਪਰੈਂਕ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਡਰ ਕਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਟੈਕ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਪਰੈਂਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨਾ, ਉਸਦੀ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਪਾਉਣਾ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਇਬਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਤਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ। ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਮਾਪੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਖਤਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਮਜ਼ਾਕ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਕਿ “ਵਿਉਅਰ” ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ “ਦਿਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ” ਪਰੈਂਕ ਨਾ ਬਣਾਉਣ।
ਹੱਲ — ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਨ
ਪਰੈਂਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਇਕ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਜ਼ਾਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਨਾ ਖੇਡੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੋਰੰਜਕ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ “ਹੱਸਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੁਲਾਉਣ” ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰੈਂਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਅੰਤ ਵਿਚ — ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ
ਪਰੈਂਕ ਅੱਜ ਇਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਇਹ ਹੌਲੀ–ਹੌਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁੱਲਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਜ਼ਾਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਚੋਟ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਹਰ ਹਾਸਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ।
ਸੱਚਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੇ, ਨਾ ਕਿ ਤੋੜੇ।
Comments