ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਘਾਟ – ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿੱਥੇ ਗਏ?
ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿੱਥੇ ਗਏ?
ਅੱਜ ਦਾ ਯੁੱਗ ਤਕਨੀਕੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਬੇਹੱਦ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ‘ਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਘਰ ‘ਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਿੱਲਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿੱਖਿਆ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਏ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਦਇਆ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਇਹ ਗੁਣ ਕਿਤੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ‘ਚ ਐਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੱਚ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ‘ਚ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਤੜਫ਼ਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲੋਕ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਹੀ ਹੈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਘਾਟ।
ਇਹ ਘਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੀੜੀ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਥੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ “ਬੋਝ” ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜੋਸੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੇਰ-ਖ਼ਬਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਤਾਲੇ ਤੇ ਚੁੱਪੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਸੰਸਕਾਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਘਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਠ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ, ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਖਾਉਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਸਮਝਣਗੇ? ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ – ਜਿਵੇਂ ਆਦਰ ਕਰਨਾ, ਸਾਂਝ ਪਾਉਣਾ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ। ਅੱਜ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਸਾਇੰਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ “ਮਨੁੱਖਤਾ” ਦੀ ਕੋਈ ਕਲਾਸ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿੰਨਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਰਹੇਗਾ।
ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ – ਆਤਮਕੇਂਦਰਤਾ, ਯਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਣਾ। ਜਦ ਤਕ ਅਸੀਂ “ਮੈਂ” ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਾਂਗੇ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਿੰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣਿਆ ਹੈ ?
Comments